विष्णु प्रसाद पौडेल
२०४८ सालमा वि।एस्सी पढन भनेर म चितवनवाट २०४७ सालमै काठमाण्डौतिर लागे । ५÷६ महिना यसै वित्यो । मेरा पुराना मित्र सुर्यजी काठमाण्डौको अमृत क्याम्पसमा अध्ययन गर्दै हुनुहुन्थ्यो कहिलेकाँही अमृत क्याम्पसमा भर्ना नभए पनि साथीको नाताले उहाँसगै क्लासमा जाने गर्दथे । संगैको साथी भए पनि मलाई व्याक लागेकोले उहाँ म भन्दा एक कदम अघि पर्नुभयो । उहाँकै भेटघाटमा हामीसंग पढेका केही मित्रहरु मद्रासमा पढन गएको वारेमा जानकारी भयो । मलाई पनि उहाँलेनै मद्रास पढन जानुहुन्छ भनेर सोध्नुभयो । जानको लागि उपाय वताउनुभयो । मैले भने तपाई पनि जाउँ न त भन्दा उहाँले कुखुराको अण्डा व्यापारमा पनि हात हालिसकेको जानकारी दिनुभएको हुदाँ जान असमर्थ जनाउनुभयो । मलाई भने मद्रास पढन जान मन जाग्यो । मद्रास पढन गएका साथीहरु छुट्टिमा नेपाल आएको मौका मिलाएर भेटन गए । पढाईका कुराहरु भ्ायो । साथीहरुको कुरा सुनेपछि जाने निधो गरे । साथीहरु फर्कने वेलामा म पनि उहाँहरु संगै गए भर्ना भए पढदै गए । मैाले पढाई शुरु गरेको करिव एक डेढ वर्ष पछि साथीहरुको वीचमा खेलकुद कार्यक्रम संचालन गर्ने सोच बनेछ । त्यही क्रममा म पनि सो कार्यक्रमको मिटिङ्गमा पुगे । मैले पनि रामै हो गर्दा हुन्छ भन्ने आफ्नो भनाइ राखे । म पनि खेल हेर्न र भाग लिन उत्सुक भए । साथीहरुमा छलफल चल्दै गयो आखिर कार्यक्रमको संयोजक नै मलाई वनाउने पहल शुरु भयो । मैले हर कोशिस गरे र संयोजक बस्न मानिन् । अन्तत्व गत्व सचिवमा भने वस्नै पर्ने वाध्य भए । सो भन्दा पहिला खासै कार्यक्रममा भने नेतृत्व भने लिएको थिइन् । स्कूलमा स्काउट रेडक्रस र हाजिरीजवाफ सांस्कृतिक कार्यक्रममा मात्र भाग लिएको थिए । स्कूल÷कलेजमा पनि नेतृत्व गर्नु भन्दा पनि सहभागि हुने मात्र गरिन्थ्यो । तर यहाँ जिम्मेवारीनै भएपछि त भूमिका निभाउनुनै पर् यो । चार देशलाई विभिन्न खेलमा सहभागी गराउने पहल भए पनि अन्तमा दुइदेशका चार समूहविच नै खेलको आर्कषक बने । ति समूहहरु निम्न थिए । १ मद्रासमा पढन गएका नेपाली विद्यार्थीको समूह २ दार्जिलिङ्गको समूह ३ तामिल नाडुको विद्याथी समूह ४ प्रवासी नेपाली
खेल सम्मन्न गरौं । भ्ालिवल खेल प्रवासी नेपालीहरुको हातमा गयो । साइकल खेल दार्जिलिङ्गलाई गयो भने व्याडमिन्टन तमिलको कोल्टामा पर् यो यसैगरी चेस खेल मात्र नेपाली विद्यार्थीहरले जित्न सफल रहे । कार्यक्रमलाई सफल बनाउन मनोज थापाले गरेको योगदानलाई यहाँ विस्रन सकिदैन उहाँले खेल मैदान मिलाउने ग्रुपहरु मिलाउने वा सहभागी गराउने तथा पुरस्कारको व्यवस्था उहाँकै पहलमा भएको थियो । विद्यार्थी भएर पनि सामाजिक र राजनैतिक क्षेत्रमा साहै्र रुची राख्ने उहाँ हाल नेपालको राजनितीमा पनि सकि्रय हुनुहुन्छ । वैदेशिक मामिलामा पाट्र्टिलाई संगठन विस्तारमा सहयोग पुर् याउनेमा नेकपा माओवादीका सिपी गजुरेल पछि उहाँको नाम माओवादी पाट्टिमा सुन्ने गरिन्छ ।
म भारतवाट केही वर्ष पछि नेपाल आए । केही परिक्षा पुल्चोक इन्जिनियरीङ्ग क्याम्पसवाट दिने गरेर आएको थिए । केही समय नेपालमै वस्ने र पछि पुन जाने गरेर आएको हुदाँ परिक्षा सकिना साथ केही महिना नेपाल कम्पयूटर सेन्टर भोटाहिटी र पिसजोन वोडिङ्ग स्कूल लाजिम्पाटमा अध्यापनमा लागे । पछि पुनः मद्रास गए । मद्रासवाट फर्किए पछि आफ्नै कम्प्यूटर सेन्टर र आर्दश योग-हरि आवासिय वोडिङ्ग स्कुलमा करिव ३ वर्ष कार्य गरे कम्प्यूटर सेन्टर संचालन गर्दा गर्दै आफ्नै भाइलाई नृत्य प्रशिक्षण पनि खोलिदिएको हुदाँ यता पनि मैले ध्यान दिनु त्यतिकै आवश्यक थियो । घर भाडा दिने व्यक्तिको कारण केही समय पछि नृत्य प्रशिक्षण वन्द गरियो पछि ठमेलमा विदेशीलाई नेपाली लोक नृत्यहरु देखाउने र प्रशिक्षण पनि देखाउने भनेर पुनः खोलियो । नयाँ नयाँ भएकोले धेरैले विदेशी पर्यटकहरु ल्याउन सकेनन तर पनि हप्ताको २ दिन जस्तेा कार्यक्रमहरु भने भइरहन्थ्यो । तर हप्ताको दुइदिन र थोरै पर्यटक मात्र आउदाँ कलाकार पाल्न गार् हो हुने भएकोले अन्य स्टार होटल र केही पर्यटक मात्र हुने रेष्टेुरेन्टमा कार्यक्रम भने देखाउदै आइरहेका थियौ दिनभरी कम्प्यूटर पढाउदाँ पढाउदाँ पनि राती भए पछि सांस्कृतिक कार्यक्रममा एङकरिङ्ग गर्न हिडने गर्दथे भने कार्यक्रम सकिएपछि कलाकारलाई घरघरमा पुर् याउने काम दैनिक गर्ने गर्दथ्ो । आफूले कमाएको पैसा साथीहरुवाट ऋण लिएर र श्रीमतीको सुन बैंकमा राखेर विदेशीलाई नेपाली लोक नृत्य देखाउने सांस्कृतिक केन्द्र तथा नृत्य प्रशिक्षण केन्द्र मेरो आफ्नो स्कूलको स्थायी जागिर अनि आफ्नै कम्प्यूटर प्रशिक्षण केन्द्र भन्दा प्यारो लाग्यो ।
२०५७ साल तिर हामीसंग ५०;६० जना कलाकार भैसकेका थिए । सेप्टेम्वर २७ मा विश्व पर्यटन दिवस पर्ने भएको हुदाँ सो अवसरमा हाम्रो संस्थावाट केही गरेर देखाउनुपर्छ भन्ने ममा सोच आयो । सोही अनुरुप संस्थामा यस वारेमा छलफल गरेर यो समयलाई सहि सदुपयोग गरौं भनेर अगाडि बढियो । मेरो काम सहयोग खोज्ने र कार्यक्रम व्यवस्थापन गर्ने थियो भने भाई कृष्णको सांस्कृतिक कार्यक्रम संचालन तथा र् याली व्यवस्थापन थियो । सहयोगको पत्र वनाएर ठमेलतिर कुदन थाले । केही ट्रेकिङ्ग कम्पनिहरुले नसोचेको सहयोग मिल्यो । जसवाट मलाई हौसला मिल्यो । उहुहरुकै तुल पाचवाजा र झाँकी सहित हाम्रा सयौ कलाकार अनि स्कूलका विद्यार्थीहरुलाई र् यालीमा उपस्थित गराई वसन्तपुरमा कार्यक्रम सम्पन्न गरियो । कार्यक्रमको प्रमुख अतिथि तत्कालिक शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रि शरदिसंह भण्डारी हुनुन्थ्यो तर सार्क खेलको व्यस्तताले गर्दा उहाँले संसद पि।एल।िसंहलाई पठाउनुभयो । कार्यक्रम सोचे भन्दा सफल रहयो । यसवाट मलाई काम आटे सफल हुन सकिनेरहेछ भन्ने उर्जा मिल्यो । कार्यक्रमलाई सहयोग पुर् याउन विभिन्न व्यक्तिहरुको खाँचो प्रर्दैन भन्ने सुन्ने गरिन्थ्यो मलाइ पनि त्यस्तै भयो । सो समयका तत्कालिन दरवार स्क्वायर क्लवका अध्यक्षको भूमिका तथा अन्य थुपै्र कलाकारहरुको सहयोगको योगदानलाई म पनि भुल्न सकिदैन ।
नृत्य प्रशिक्षण तथा नेपालको कलासंस्कृतिको प्रचारप्रसार गर्न र यसलाई प्रसिद्ध वनाउन मैले स्कूलको आफ्नो स्थायी जागिरवाट राजिनामा दिए। त्यसपछि यसैको प्रचारप्रसारमा सहयोग पुर् याउन Inside Nepal Tourism Magazine पाछिक चलाए । यो पत्रिका २०५६ मा पर्यटनको सभाहलमा अर्थ राज्यमन्त्रि श्री राम वहादुर गुरुङ्गज्यूवाट विमोचन गराइएको थिए ।
२०५७ को दशै विदामा हामी दुई दाजुभाइ राप्ती र नारायणीको स्थलमा रहेको चितवन राष्ट्रिय निकुाज वारपार घुम्यौं । नवलपरासीको साईड तिर ज्यादाँ घुम्यौं । चितवनतिर त प्राय धेरै थाहा भएको र टाइगर टप्स पनि वारवार जाने गरेकाले केही वढी जानकारीनै थियो । मेघौलीमा राइनो रिसोर्ट निमार्ण भैसकेको थियो । सानो लगानीमा रहेको चित्तल रिसोर्टले राम्रो व्यवस्थापन नभए पनि कार्यक्रमको प्याकेज भने रामै चलाइरहेको थियो । विश्वपर्यटन महोत्सव पनि भर्खर भर्खर सकेको अनि मेरा गोर्खाली मित्र जनार्दन ढकाल लगायत पनि बाघको संरक्षण कार्यक्रम लिएर सोही मेघौलीतिर हानिनुभएको थियो । वाघको संरक्षण कार्यक्रमको लागि धेरै अन्तकि्रयाहरु सम्पन्न भए समस्या समस्या मात्र देखियो तर समस्यालाई सम्वोधन गर्ने अर्को कुनै उपाय थिएन । पर्यटकवाट मात्र टाइगर टप्सले फाइदा लिएको थियो । किसानले केही पाएका थिएनन । बाघले कहिले मान्छे खान्छ त कहिले गाई;भैसी र वाख्रा । घाटै घाटा मात्र । अव हामी त्यसै चुप लागेर अव वस्नुहुदैन भनेर काठमाण्डौमा भर्खर भर्खर सम्पन्न गरेको पर्यटन महोत्सववाट पाएको उर्जा लाई त्यही अवसरमा मैले फाँले । मेघौली पर्यटन महोत्सव २०५७ गरौं यसवाट मेघौलीको पर्यटन विकासमा टेवा मिल्दछ । आन्तरिक र वाह्रय पर्यटनवाट मेघौलीले प्रसस्त फाइदा उठाउन सक्छ । यसैवाट मेघौलीले विकास गर्न सक्छ भनी आफ्नो विचार प्रस्तुत गरे । आफूले गरेको महोत्सवको पनि व्याख्या गरे । ट्राभल पत्रिका चलाएको पनि झण्डै एक वर्ष वित्न थालेको थियो । यसवाट पनि मैले थुपै अनुभवहरु संगाल्ने मौका प्राप्त पाएको थिए ।
दशैको विदाको मौका पारेर फेरी गा।वि।स।sा वुद्धिजिवी समाजसेवी तथा राजनैतिक व्यक्तित्वहरुसंग पुनः अन्तकि्रया चलाए महोत्सव गर्नका लागि उहाँहरु त राजी हुनुभयो तर जनता के भन्छन भन्ने डर भने थियो उहाँहरुलाईकेही साथीहरु भन्दै हुनुहुन्थ्यो यो त केन्द्रले गर्ने हो । जिल्लाले गर्ने हो नगरपालिका वा उद्योग वाणिज्य संघले गर्ने हो भनेर मलाई सम्झाउथे तर मैले हिम्मत हारिन गा। वि। स। तथा उपभोक्ता समूहहरुलाई सम्झाए वुझाए र तिहारको भोलिपल्ट महोत्सव कमिटि निमार्ण गर्ने निर्णय गरी विदा भए । तिहारको चाँड त सकियो तर साच्चिकै मेघौलीको चाँड भने वल्ल शुरु भएको थियो । तिहारको भोलिपल्ट सवै व्यक्तित्वहरु मिटिङ्गमा आउनुभयो कमिटि वन्यो । गा।वि।स।तथा मध्यवर्ति क्षेत्र मेघौलीका अध्यक्ष श्री कृष्ण भूर्तेललाई महोत्सवको संयोजक वनाउने प्रस्ताव राखे भने आफूले प्रचारप्रसारको जिम्मा लिएर काम गर्ने इच्छा व्यक्त गरे किनकी मेरो कार्यक्षेत्रनै प्रेस जगत थियो । लगतै महोत्सव स्थलमा पत्रकार सम्मेलन गरी मेघौली महोत्सव २०५७ पौष १-३ गर्ने जानकारी पत्रकार सम्मेलन मार्फत उद्घोस गर् यौं । यसपछि वल्ल शुरु हुन थाल्यो महोत्सवको प्रचारप्रसार । सर्वप्रथम कार्यसमितिका सवै जना मिली नारायणगढ उद्योग वाणिज्यसंगमा सहयोग र सल्लाह सुझाव लिन गयौं । सो समयका अध्यक्ष प्रचण्डलाल प्रधान हुनुहुन्थ्यो । हामीले हाम्रो प्रस्ताव राखौं । उहाँले ठाडै हाम्रो प्रस्ताव अस्विकार गर्नुभयो । हामी हाम्रो चितवन महोत्सव कसरी सफल वनाउने भनेर हामीलाई चिन्ता छ त्यसैले हामी मेघौलीलाई केही गर्न सक्दैनौं भनेर जवाफ दिनुभयो । कार्यक्रम खारेज गर्न सुझाव दिनुभयो । तर मैले पनि वहाँको कुरा काटे अहिलेसम्म मेघौली महोत्सव गरौं भनेर कोही आएनन् र भनेनन् तर अहिले यो विषयमा सोच आएको छ । यसलाई हामी मार्न दिदैनौं । यसलाई हामी कुनै हालतमा पनि रोक्न चाहदैनौं । अन्तमा तपाईहरुको सहयोग नभएपनि हामी गरेरै छाडछौ भनी त्यहाँवाट वाहिरियौं । त्यसपछि केही साथीहरु भ्ोा कार्यक्रम रद्ध गरौ भनेर पुनः मलाई भन्न थाल्नुभयो । मैले नआत्तिनुहोस पहिलो कार्यक्रम हो जति सफल भइन्छ त्यसैमा चित्त बुझाउ तर कार्यक्रम रद्ध नगरौ भनी साथीहरुलाई मेघौलीतिर पठाए अनि म काठमाण्डौतिर लागे ।
काठमाण्डौं फर्के पछि नेपाल पर्यटन वोर्डमा मेरो आखाँ पर् यो । किनकी नेपाल भित्र र वाहिर नेपालको पर्यटनको विकासका लागि गरिने महोत्सवहरुलाई प्रचारप्रसार गर्न सहयोग गर्न स्थापना भएको संस्था भएकोले मेरो पाइला पहिला त्यतैतिर बढयो । कार्यक्रमको पोको र सहयोगको आवेदन सहित सर्वप्रथम नेपाल पर्यटन वोर्डका एचआरडि का निर्देशक श्री शुभाष निरौला सामु कार्यक्रमको वेलीविस्तार गरे । मेरो कुरा सुनेपछि र पत्र हेरे पछि उहाँले पनि चितवन उद्योग वाणिज्य संघकै वोली वोल्नुभयो । उहाँ सहयोगको लागि तयार हुनुभएन । पहिलो प्रहार हामीलाई चितवन उद्योग वाणिज्यसंघले गर् यो भने दोश्रो प्रहार नेपाल पर्यटन वोर्डले गर् यो । अव मलाई झनै फसाद पर् यो । यसपछि वोर्ड र मेरो वाक युद्ध शुरु भयो कहिले प्रत्यक्ष भेटघाट त कहिले फोनमा । एचआरडि शाखामा नयाँ नयाँ कर्मचारीहरु भ्ार्खर मात्र आउनुभएकोले पनि मलाई गार् हो भइरहेको थियो । पटकैपिच्छे भेटदा पनि शुभाषजीले मान्नु भएन । हिक्कमत ऐरजीसंग त कति कुराकानी भयो र मैले फोनमा रिसमा के के भने त्यो उहुलाई मात्र थाहा छ । सो समयमा दिवाकर राना तथा टेक वहादुर डाङ्गी तथा प्रदिपराज पाण्डे सम्म कुरा पुर् याएको भने हो तर उहाँले एचआरडि शाखाले ओके नगरेसम्म हामीले गर्न मिल्दैन भनेर जवाफ दिनुभयो । मेरो वोर्डसंगको सवै वाटोहरु वन्द भैसकेको थियो । संस्कृति पर्यटन तथा नागरिक उडड्यान मन्त्रालयका तत्कालिन सहसचिव शंकर कोइराला केही गर्न प्रोत्साहन गर्ने सहसचिवको रुपमा मैले विभिन्न गोष्ठीहरुवाट जान्न पाएको थिए । २०५७ को दशै विदामा म परिवार सहित पोखरा घुम्न गएको थिए सोही समयमा सह-सचिव पनि पोखरातिरै घुम्न जानुभएको रहेछ । पोखराको फेवाताल त्यसमा पनि वाराही मन्दिरको परिसरमा मैले मेघौली महोत्सवको वारेमा मैले पहिलो केही कुरा राखेको थिए । उहाँले मैले भनेको कुराहरु सम्झना भए वा वहाँको साचिकै सहयोगको सोच भए पक्कै पनि उहाँले सहयोग गर्नु पहल गरिदिनुहुन्छ भन्दै उहाँ कहाँ अन्तिम विकल्पको रुपमा गएको थिए । भेटको लागि समय लिए अनि सवै कार्यक्रमको वारेमा जानकारी गराए । उहाँले मेरो कुरा सुनिसकेपछि तुरुन्तै वोर्डमा फोन गर्नुभयो जे जस्तो सहयोग गर्न सकिन्छ सो गर्नु भनेर फोन गरेपछि मात्र वोर्डवाट मलाई फोन गरेर वोलाउनुभयो । त्यसपछि वोर्डले हामी हार् यौं तपाईले जितेरै छाडनुभयो भन्ने कुरा म माथी राख्नुभयो । मैले वारवार के भन्ने गरेको थिए भने यदि वोर्डले सहयोग नगरेको भए २००% सफल हुन्थ्यौ अव सहयोग गर्ने भयो अव भने १००% मात्र सफल हुने भयौ भनेर भन्ने गर्दथे । उहाँहरुले सहयोग भन्दा पनि मन मात्र दिनु भयो । दुइवटा आफ्नो तुल र टेलिभिजन र रेडियोमा थोरै विज्ञापन । तर पनि पहिलो मेघौली पर्यटन महोत्सवलाई भने केही प्रचारप्रसारमा राहत मिलेको र अगामी दिनका लागी सहयोगको ढोका खुलेको रुपमा मैले लिएं । अन्तत त्यस्तै भयो र यो कायम चल्दै आएको छ । यसवाट मेघौली र पर्यटन वोर्डको अगाडि रहेको ठूलो पहाड फोर्ने काम सम्पन्न गरेको महशुस मैले गरे जसका कारण अव पछि आउने हाम्रा मेघौलीका सामाजिक कार्यकर्ताहरुको लागि भने सहज वनाइदिएको छु ।
महोत्सव कार्यक्रम निशुल्क देखाउने भएकोलेनै कार्यक्रम सम्पन्न गर्न भनेर हामीले जे जस्तो सहयोग प्राप्त हुन्छ सोही अनुरुप हरेक सहयोग दातासंग सहयोग संकलन गरी तयारीका साथ रहेको हुदाँ कार्यक्रम सफल वनाउन भने सफल भयौं । नेपाल पयर्टन वोर्ड लगायत धेरै संघ÷संस्थावाट कार्यक्रम हेर्न आउनुभयो । धेरै पाहुनाहरुले कार्यक्रमको तारिफ गरेर गएको हामीले पायौं । उक्त पर्यटन महोत्सवको उद्घाटन तत्कालिन सम्माननिय प्रधानमन्त्रि श्री गिरिजा प्रसाद कोइरालाले गर्ने भनिए पनि अन्तिम दिन उहाँ प्राट्टिको विशेष कार्यक्रममा झापा जानुभएको हुदाँ संस्कृति पर्यटन तथा नागरिक उडड्यन मन्त्रि श्री तारणिदत्त चटौतले गर्नुभएको थियो । कार्यक्रम तिनदिन सम्म भव्यताका साथ सफल वनाउन सफल रहौं । यसवाट मलाई तेस्रो ठूलो उर्जा मिल्यो ।
प्रत्येक वर्ष चैतेदशैको प्रतिपदा देखी नवमीसम्म चितवनको कसरामा विक्रमवावाको दर्शन गर्न आउने र समूह समूह मिली वनभोज खाने चलन केही वर्ष देखी उक्त क्षेत्रमा चल्दै आएको थियो । उक्त स्थानको स्कूल संचालक समितिले स्कूल संचालन गर्न प्रति साइकल मोटरसाइकल तथा गाडी पार्क गरेवापत तथा डुङ्गावाट जानेहरुका लागि केही रकम लिने व्यवस्था गरेको पाइन्छ भने वोकाको वलि दिए वापत निश्चित रकम जगतपुर र पटिहानी गा।वि।स। ले लिने गरका थिए । सोही जम्मा भएको रकमले जगतपुरको हाइस्कूल चलेको थियो स्थायी नभएकै कारण त्यसरी चलाउनु पर्ने वाध्यता जगतपुर वासीलाई परेको थियो । मेरो मन जगतपुरमा पनि केही गर्नुपर्छ र चैतेदशै महोत्सवलाई व्यवस्थित गर्न सके अझ धेरै आन्तरिक तथा वाह्रय पर्यटन भित्राउन सकिन्छ भन्ने विचार मेरो मनमा परेकालेनै मनमा मात्र राख्न नसकि जगतपुरका समाजसेवी तथा बुद्धिजिवीहरु म्ााझ पुगे । कार्यक्रम व्यवस्थित सहित गरौं धेरै आम्दानी हुन्छ भनेर आफ्ना कुराहरु राखे । उहाँहरु सहमत हुनुभयो । मिटिङ्ग डाकियो । महोत्सव कमिटि निमार्ण भयो । म पुन आफूले यहाँ पनि प्रचारप्रसारको जिम्मा लिई अगाडि बढने कोशिस गरे । मेरो उद्देश्यनै कुनै पनि कार्यक्रमको निर्माण गर्नु अनि त्यसलाई प्रचारप्रसार गरी सम्पन्न गर्न सहयोग पुर् याउनु थियो त्यसैले मैले यहाँ पनि यही कार्यक्रम रोजे । विक्रम वावा धार्मिक एवं पर्यटन मेला २०५७ पनि भव्यताकासाथ सम्पन्न भयो । उक्त सफल कार्यक्रमवाट जगतपुर वासीले मलाई सम्मान गर्नुभयो सो महोत्सववाट जगतपुरलाई पनि रामै्र आम्दानी भयो। यसवाट पनि मैले केही पाठ सिक्ने मौका पाए भने मलाई थप उर्जा थपिदै गयो।
२०५८ जेष्ठमा विरेन्द्र राजाको वंशनास तथा राजतन्त्रको हत्याकाण्ड पछि म आफूले चलाउदै आएको पत्रिका क्ष्लकष्मभ ल्भउबि त्चबखभि ःबनबशष्लभ लाई पनि धक्का लाग्यो । किनकि पर्यटकहरु आउने क्रमघटेपछि विज्ञापनवाट संचालित पत्रिका निशुल्क वाडनु पर्ने पत्रिका भएकोले प्रकाशन बन्द गर्न वाध्य भए । २०५६ मा शुरु गरेको पत्रिका प्रकाशन २०५८ कै दशै देखि रोक्नु पर् यो । पत्रिका प्रकाशन वन्द गर्ने वित्तिकै पुरानै पेशा कम्प्यूटर तथा भाषा सेन्टर खोली अध्यापन गराउन तर्फ लागे करिव ८ महिनाको कम्प्यूटर भाषा तथा टयूशन सेन्टरवाट पनि आफूलाई सन्तुष्टी मिल्न सकेन कीन की मलाई साह्रै व्यस्त रहनु पर्न अन्यथा मनमा धेरै कुरा खेल्ने भएकोले आफूलाई व्यस्त वनाउन भोलिको नेपाल एक गैह्र सरकारी संस्था खोली अघि वढने कोशिस गरे । करीव सय जना महिलालाई झोला वुनाई आर्ट सिलाईवुनाई आदि कार्यक्रम संचालन गरे । सिलाईवुनाइ र कम्प्यूटरको थप तालिमकोको लागि मिलन क्लव नेपालका अध्यक्ष श्री अमरनारायण मालीको सदासयलाई यहाँ विसर्ीनसक्नु गुण लगाउनुभएको छ । उहाँकै कारण सिलाईवुनाइका केही मेशिन र कम्प्यूटर मेशिनहरु केही समयका लागि विना शुल्कमा उपलव्ध गराउनुभएको थियो ।
तालिम पश्चात तालिम लिएका महिलाहरुले उत्पादन गरेका जुटका झोलाहरुको मार्केटिङ्गको जिम्मा संस्थाले लियो त्यसमा पनि अन्य सदस्यहरु भ्ाने निश्क्रिय थिए तर मेरो आफ्नै इच्छा मर्न दिइन र उत्पादित झोलाहरु प्लाष्टिकको विकल्पमा उपयोग गर्ने निर्णय गरी विभिन्न क्षेत्रमा प्रचार प्रसार गरि वितरण गदै आयौं । विभिन्न ठूला ठूला वातावरणका नाराहरु घन्काउने संस्थाहरुमा पनि मन चोर्न तथा केही प्रति झोलाहरु लिएर सहयोग माग्न गयौै । तर उहाँहरुको नारा मात्र देखावटी रहेछ । डलर खाने खेल मात्र मैले पाए तर २५ रुपियाँको झोला किन्न र त्यसको प्रोमोशनका लागि प्रोत्साहन गर्न वहाँहरु च्ााहनुभएन । यसैगरी काठमाडौ महानगर पालिकामा पनि मैले मद्रासमा वस्दा सिकेको वातावरण सफाको लागि गरिएको अभियान र त्यसको प्रयोगको वारेमा अवगत गराए पहिला त वहाँहरु राजी हुनु भयो तर नेपालको कानून आफै आफू जानून भन्ने अखान चरितार्थ भएझै ३/३ महिनामा कार्यकारी प्रमुख फेरिन थालेपछि काम कसरी वनोस एउटाले राम्रो भन्छन अर्को आए असम्भव भन्छन । मरो पनि महानगर पालिकामा त्यस्तै भयो एउटा अधिकृतले तपाई ४ लाख झोला उत्पादन गर्नुहोस केही प्रति हामी लिएर यही महानगरपालिकावाट वितरण गछौं कोही तपाई आफ्नै क्षेत्रवाट वितरण गर्नुहोस भन्नुभएको थियो । उहाँहरुकै मौखिक सल्लाहका साथ काम गर्दै गएका थियौं । महिलादिदी वहिनीहरुलाई झोला उत्पादन गर्न पनि मैले प्रोत्साहन गर्न थाले । लिखित रुपमा नै करार गर्न भनेर लाग्दा लाग्दै देशको द्धन्दको अवस्था रहिरहेको वेला प्रमुख अधिकृत पनि परिवर्तन भैसक्नुभएको रहेछ । फेरी पनि मैले एउटै कुरा अर्का अधिकृतलाई घोकाउन वाध्य भए । तर पछि आएका प्रमुख अधिकृतले भने इच्छा व्यक्त गरेनन् । पहिलाको अधिकृतले सहयोग गर्ने इच्छा व्यक्त गर्नुभएको थियो भन्ने मेरो कुराहरु महानगरपालिकाकै वातावरण शाखाका अधिकृतले अनुरोध गरेपछि उहाँले जम्मा २०० वटा झोला लिन तयार हुनुभयो । तर यता महिलाहरुले भने हजारौ झोला उत्पादन गरिसकेका थिए । मेरो सवैभन्दा ठूलो उपभोगकर्तानै महानगरपालिका थियो तर ऊ २०० वटावाट पन्छिए पछि मलाई अर्का झन्झट आइलाग्यो । पुनः सो झोलाहरुलाई ठमेलका पसलहरुमा विक्री वितरणका लागि दिने विचार गर्दै वाँकी झोलाहरु म्ााेटर साइकलको पछाडि राखी सवै ठाँउमा देखाउदै राखिदिन अनुरोध गर्दै विक्री वितरण गरेर सके । तर यसलाई लामो समय सम्म भने चलाउन संस्थालाई गार् हो भयो किनकि धेरै उत्पादन हुदै जाने तर महिलाहरुलाई तुरुन्तै पैसा दिनुपर्ने हुदाँ वजारवाट भने विक्री भएपछि मात्र संस्थाले पैसा पाउने भएपछि संस्थाले लामो समय धान्न भने सकेन र त्यस्तो सहयोगी संस्था पनि आफूसंग नभएको हुदाँ महिलाहरुलाईनै मार्केटिङ्गको तालिम दिएर तपाईहरुनै मार्केटिङ्ग गर्नुहोस र जुटवाट हेम्प तथा ऊनको वस्तुहरु उत्पादन गर्नको लागि उहाँहरुलाई प्र्रोत्साहित गरेर यो कार्य रोकियो । २०५८:५९ भरी काठमाण्डौमा विभिन्न लोक संस्कृतिको अन्तकि्रया प्लास्टिकको विकल्पको रुपमा जुटको झोला प्रयोग गरौं भन्ने अन्र्तकि्रयाहरु काठमाण्डौका विभिन्न स्थान तथा नेपाल राजकिय एकेडिमा समेत सांस्कृतिक कार्यक्रम गरेर सम्पन्न गरिएको थियो ।
२०६० मा फेरी मेघौली महोत्सव संचालन गरी सम्पन्न गरियो । देशको परिस्थती अलि अप्ठयारो परिस्थतीमा परेकोले अन्य क्षेत्रमा महोत्सवहरु संचालन गर्न जाने इच्छा हुदाहुदै आफै केही समय रोके । यो समयमा ठमेलमा विदेशी भाषा सिक्न चाहने विदेशीलाई विभिन्न व्यवसायमा चिठी पत्र लेख्न सकिने खालाका उपायहरु तथा कम्प्यूटर प्रशिक्षणका कार्यक्रमहरु विकि्र वितरण तिर लागे । यसक्रममा देशको ४० चालिस जिल्ला घुमिसकेको थिए । सामाजिक कार्यहुदै विभिन्न ठाँउहरुमै गएर कम्प्यूटर प्रशिक्षण दिदै जादाँ तथा मार्केटिङ्गमा मोटरसाइकलमै हिन्दै जादाँ मेरो शरिरमा रोगले आर्कमण गर्न थालिसकेको रहेछ त्यो मैले वास्तवमै थाहा पाइन । किन कि काम भनेपछि त म भोक पनि विस्रने गर्दछु । एकै पटक धेरै थकित भएको महशुस गरेपछि किन आज यस्तो भयो भनेर विचार गर्दा विहानको खाना र खाजा समेत खान विसर्िसकेको हुँदोरहेछु । यो क्रम धेरै पटक मेरो जीवनमा चलिरहयो । यही कारणले पनि मेरो फोक्सोमा डेढलिटर पानी भरिसकेको रहेछ । यो कुरा पछि टिचिङ्ग हस्पिटलमा गएर चेकिङ्ग गरेपछि मात्र थाहा लाग्यो । मलाई स्याँ स्याँ हुन थाल्यो कारण मलाई थाहा थिएन । खाना खाए पनि वाक वाक हुन लाग्यो तर त्यो वेलामा म चितवन गएर वसेको थिए आमावुवा चारधाम तिर्थ यात्राकोको लागि जानुभएको थियो । मेरो काम घरकुर्न थियो । साधारण उपचार त्यहीकै स्थानीय डाक्टरहरुद्वारा गराएको थिए तर रोग अर्के ओषधी अर्के भएको हुदाँ मलाई त्यहाँको औषधीले छुनै सकेन । आमावुवालाई कुरिराखे आमा वुवा पनि नेपालमा धेरै वन्द भइराख्ने भएकोले कार्यक्रम छिटो छिटो सकाएर १७ औं दिनमा आइपुग्नुभयो । आमाबुबा आउनुभएको भोलिपल्टै काठमाण्डौ फर्के र टिचिङ्ग हस्पिटलमा चेकिङ्गमा गए । डाक्टरहरुको सल्लाह अनुसार तुरुन्तै इमरजेन्सीमा भर्ना भए । भर्ना भएको केही छिनमै मेरो पछाडिवाट सूईको माध्यमवाट करिव एक लिटर पानी फोक्सोवाट झिकियो त्यसपछि भने वल्ल मैले राम्रोसंग सास फेर्न सके । ६ दिनको टिचिङ्गको वसाईवाट हस्पिटलले टि।वी। रोगको लक्षण हुन सक्छ भनी औषधीको पेपर थमाउनुभयो । तर मलाई त्यती विश्वास भने लागेन किन कि टिचिङ्गको रिपोर्टमा भने टि।वी। कुनै लक्षण भने पत्ता लागेको थिएन । उहाँहरुले टेष्टको रुपमा यो औषधी प्रयोग गर्न भनिरहनुभएको थियो । यदि यो औषधीले काम नगरे तुरुन्तै औषधी फेर्नुपर्छ भनेका थिए । तर मलाई चित्त नवुझपछि डा। दिर्घसिह वम सामु पुगे । उहाँले पनि अन्नतत्वगत्वा टि।वी।sै औषधी चलाउनुपर्छ भन्नुभयो किन कि फोक्सोमा पानी जम्मा भएको धपडी र मोटरसाइकलमा यात्रा गर्नेहरुलाई वढि हुने गर्दछ । त्यसैले यसले पछि टि।वी ल्याउछ भनी यही औषधी चलाउने सल्लाह दिनुभयो र चलाइयो । डा। दिर्घिसंह वमको सल्लाहअनुसार यो रोगलाई नेपाल सरकारले निःशुल्क औषधी उपलव्ध गराने भएपनि किनेरै खाएको औषधीले छिटो काम गर्छ भन्नुभयो । त्यसै अनुरुप औषधी किनेरै खान थाले । उक्त औषधीले चाडै भोक लाग्ने कमजोर वनाउने शरिर गलाउने अलिकति हिडेपनि खुट्टा कमाउने रोगले सताउदो रहेछ । जसले गर्दा मैले आराम लिएर वस्नु वाहेक मेरा अगाडि अरु कुनै वाटोहरु अगाडि थिएन । तर म चुपचाप एक ठाँउमा वसेर रहन नसक्ने केही गरेर वस्नै पर्ने भएकोले मैले वसेर पनि केही गर्ने उपायहरु खोजी गर्न थाले केही समय अगाडि सम्म पर्यटन पत्रिका चलाएर वसेको व्यक्ति भएकोले मलाई एउटा पुस्तक लेख्ने सोच आयो त्यो पनि वेरोजगारीहरुलाई उपाय दिएर केही गरुन भन्ने मेरो इच्छा जाग्यो । करिव तिन महिनाको अवधिमा रोजगार पुस्तक तयार गरे । कम्प्यूटर सेटिङ्ग र सम्पादन गर्न आफू अलि असक्षम भएको हुदाँ मंशिरमा निकाल्ने कोशिस गर्दा गर्दै माघमा मात्र निकाल्न समर्थ भए तर पनि शव्दहरुको शुद्धाशुदै गर्न व्याकरण हेर्न राखेको एक जना मित्रले अलि धोका दिनुभएकोले कहीकही कमजोरीहरु देखा पर् यो । र नयाँ अंकमा भने अलि ध्यान दिने कोशिस भने मैले गरेको छु ।
पुस्तक त तयार भयो तर मार्केटिङ्गमा जाने वेलामा देशमा नयाँ परिस्थती आइलाग्यो । २०६१ माघ १८ ले देशमा सम्पूर्ण फोनहरु काटियो देशमा संकटकाल लाग्यो जसले गर्दा पुस्तक डिस्ट्रव्यूसनमा समस्या आयो जसले गर्दा सोचे अनुरुप काम गर्न पनि वाधा पर् यो । पुस्तक पढने ग्राहकहरु पनि घटे जसले गर्दा नकारात्मक असर पर् यो । जेनतेन विक्री हुदै गयो । सोच र पल्पसा क्याफेलाई वढाइचढाइ गर्ने पत्रकार तथा लेखकहरु भने मेरो पुस्तकको वारेमा लेख्न टिप्पणी गर्न रुचाएनन किनकी मैले उहाँहरुलाई हुस्की खुवाउने मेरो कमाइको वास्तविक क्षमता भने थिएन भने । म वाट उहाँहरुले कुनै लाभ पनि पाउनुभएको थिएन । आजका दिनसम्म त्यस्ता पत्रकार तथा व्यक्तिहरु भेटेको छैन वरु पाठकहरुले नै वेलावेलामा फोन गरेर तपाईको पुस्तवाट मैले नयाँ जिवन पाए साहै राम्रो लाग्यो भनेर फोन गरिरहनुहुन्छ इमेल लेखिरहनुहुन्छ । नयाँ नयाँ पुस्तक लेखिराख्न प्रोत्साहित गर्नु भइरहेको छ । मलाई के मानेमा खुसी लागेको छ भने सवैभन्दा वढि जनसंख्या रहेको गाउँगाउँमा नै मेरो पुस्तकहरु पुग्न सफल रह्रयो म आफू पनि प्रत्यक्ष सहभागी हुने मौका पाए म्याग्दी उद्योग वाणिज्य संघले त मेरो धेरै पुस्तक एकै पटक किनेर आफ्ना सम्पूर्ण सदस्यहरुलाई वाँड्यो । धेरै जि।वि।स।नगरपालिका तथा उद्योगवाणिज्यसंघ तथा गा।वि।स।हरुले पनि खरिद गरेर लानुभयो । मेरो पुस्तक ४०÷४० प्रतिशत पूर्वााचल मध्य तथा सूदुर पश्चिमााचलमै सकियो भने १०÷१० प्रतिशत मध्यमााचल तथा पश्िामााचलमा विकि्र वितरण भयो । यसवाट मैले के ज्ञान प्राप्त गरेको छु भने अवका दिनमा गाउँवेसीलाई प्रभाव पर्ने र ८० प्रतिशत किसानलाई हितहुने पुस्तक प्रकासन गर्ने म मा इच्छा व्यक्त आयो र दोश्रो अंकमा यही विषयलाई वढिनै ध्यान दिने कोशिस गरेको छु । मैले सोच र पल्पसा क्याफेलाई गलत पुस्तक भनेर ठानेको भने होइन उहाँहरु मेरा गुरुनै हुन भन्ने मैले ठाँन्दछु । खाली म जस्तो व्यक्तिलाई राष्ट्रिय स्तरका पत्रकारहरुको ध्यान नगएको र प्रोत्साहन नपाउदाँको तितो सत्य भने यहाँ पोखेको हुँ ।
२०६२ मा पुनःमेघौली महोत्सव तिर लागे तर यसपाली भने धेरै साथीहरु ख्ाारीसकेको हुदाँ मैले समय भने धेरै दिन परेन । तत्कालिन राजनैतिक माहौलको शिकारमा म पनि परिरहे । एक दिन मलाई प्रहरीले सोधपुछको लागि भरतपुर प्रहरी कार्यालयले खानतलासी तथा सोधपुक्षको लागि भनेर लग्यो तर मसंग कुनै प्रमाण नभएपछि इन्सपेक्टरले छोड्ने आदेश त मलाई दिए र उनी वाहिर हिडे तर शाखामा कुनै जानकारी गराएका छैनन भनेर मलाई छोडन भने चाहेन। तर अन्तत मैले मेरो प्रेश कार्ड देखाएपछि भने ऊ छोडन वाध्य भयो र मलाई छोडियो । पूर्व पश्चिम घुम्दा धेरै ठाँउमा सेनाले केरकार गर् यो। तर छोडन वाध्य भयो।
खासगरी २०६२/६३ को आन्दोलन पछि पुस्तकले राम्रो वजार पायो र म पनि झोलामा पुस्तकहरु लिएर मेची महाकाली यात्रामा निस्के । पुस्तक सोचेको भन्दा चाडै सकियो । धेरै मित्रहरुवाट सस्तो र जगाउने पुस्तक पाए किन्नसक्ने थियौ भन्ने गुनासो गरेकै कारण लौन अव केही सोचैं भन्ने पुस्तक २००० प्रति र जिवनका सफल यात्रा भन्ने पुस्तक ३००० प्रति पुस्तक प्रकासन गर्न पुगे जसले मेरो रोजगार व्इद्य पुस्तक विकि्रमा झन सहयोग मिल्यो । बसमा यात्रा गर्दा पनि मैले मेरो सवै पुस्तक प्रायः सवै वसका प्यासेन्जरलाई देखाउथे र एउटा न एउटा प्राय सवैले किन्ने गर्दथे । सानो पुस्तकको रु। १० मा विक्री गर्ने गर्दथे भने ठूलो पस्तक रु १५० मूल्य भएपनि रु १०० मा विक्री गर्दथे । मेरो पुस्तक ८० प्रतिशत त मैलेनै बिक्री गरे भने वाँकी पुस्तकपसलहरुवाट कट्यो । २०६२ सालमा पुस्तकको विक्री वितरण गर्दै गए पनि सामाजिक काम गर्न भने छोडिन् । यही वर्ष चितवनलाई खेल पर्यटनको गन्तव्यस्थल वनाउनुपर्छ भन्ने सोच लिएर चितवन तिर लागे अन्र्तकि्रया कार्यक्रम आयोजना गरे कार्यक्रम होटल ग्लोवलमा भरतपुरमा सम्पन्न भयो । उद्योग वाणिज्यसंघ होटल व्यवसायी वुद्धिजिवी चितवन पर्यटन विकास समिति र जिल्लाका अधिकृतहरु तथा पत्राकारहरुको विचमा अन्तकि्रया सम्पन्न भएको थियो । कार्यक्रमको मूल विषय नारायणी नदीलाई सामुन्द्रिक विच सरह विकास गरी अगाडि बढनुपर्छ र नदीको विभिन्न क्षेत्रमा खेलमैदान निमार्ण गरी आन्तरिक एवं वाह्रय पर्यटनको विकास गर्न सकिने कार्यक्रमको विषय रहेको थियो । सो कार्यक्रमको कार्यपत्र म आफूलेनै प्रस्तुत गरेको थिए ।
उक्त कार्यक्रम पछि केही गरी हालौ न भन्दै हरेक पाँचवटा गा।वि।स।वाट प्रति गाविस २/२ जना र नगरपाललिका साथै चितवन खेलकुद विकास समितिवाट पनि २/२ जना रहेर नारायणी खेल क्लव दर्ता गरियो र पहिलो मिटिङ्गमानै राष्ट्रिय साइकल दौड प्रतियोगिता गर्ने प्रस्ताव म आफूले राखे । सर्वसम्मत पारित भयो । पुष १ गते उक्त कार्यक्रम सम्पन्न भयो । कार्यक्रमको एक दिन अघि नगरकोट काण्डको कारण चितवन तनावग्रस्त भई पुष १ गतेको कार्यक्रम गर्न गार् हो त पर् यो तर १०० जना भन्दा वढि सहभागी हुने अपेक्षा आयोजकले गर्दा गदै पनि ७० जना ले भाग लिन सफल भए । प्रथम द्धितिय र तृतिय सवै काठमाण्डौका राष्ट्रिय खेलाडीहरुले वर्चस्व पारे । सवै पुरस्कार काठमाण्डौले जितेपछि स्थानिय स्तरमा भने खल्लो लाग्यो तर पनि खेल भनेको खेलनै हो । जसमा हार जित जुनसुकैको हुने गर्दछ । उक्त राष्ट्रिय साइकल दौड प्रतियोगिताले एक हदसम्म खेल पर्यटनको विकासका लागि चेतना जगाउने कोशिस गर् यो ।
खेल पर्यटनका लागि चितवन भन्ने नारा लिएर जन्मेको नारायणी खेल क्लव पछिका दिनमा भने सकि्रय हुन सकेको छैन । म आफूलाई फेरी स्वास्थ्यले साथ दिन छोड्यो मलाई पत्थरको समस्याले ग्रस्त पार्दै गयो । तर अरु साथीहरुले नेतृत्व लिने आँट नगरेकै कारण खेल क्लव ओझेलमा परेको छ । औषधी जडिवुटि प्रयोग गर्दै आफ्नो रोजगारको स्थितीलाई भने मैले छोडन् सकिन नत्र मुखै वन्द हुन्छ भने अरुको अगाडि नालायक ठहरिन्छु । म एउटा मध्यम वर्गिय परिवारको सदस्य भएकाले खानैको लागि त्यति दुःख त थिएन तर त्यसै वस्नु पनि त भएननी । आगामी २०६८/६९ मा पुनः खेल पर्यटनका लागि चितवन भन्ने नाराका साथ केही कार्यक्रमका साथ आउने र अन्य व्यक्तिहरुलाई नेतृत्व हाक्ने अवसर मिलाई चितवनलाई खेल पर्यटनको गन्तव्यस्थल भनेर चिनाउन पहल गराउने कार्यक्रम सहित आउने सोच लिएको छु ।
२०६२ माघमानै चितवन मेघौली अवस्थित गोलाघाटलाई धार्मिक पर्यटकिय स्थल वनाउनुपर्छ भनेर मेघौली वडा नंम्वर १ मा अन्तकि्रया संचालन गरे । त्यही वर्ष समय थोरै भएको र धेरै प्रचारप्रसार गर्न नसकिए पनि श्रीस्वस्थानी व्रतकथा मेला संचालन गर्ने निर्णय गरियो । सोही वर्ष थालनी मात्र गरेर कार्यक्रम सम्पन्न गरियो । दुईनदिको मिलनविन्दु प्रकृतिको मनेारम दृष्य अनि सिधै जंगली जनावर हेर्न सकिने क्षेत्र भएकोले पनि यो क्षेत्रलाई धार्मिक स्थल वनाउन सकिनेमा कुनै गार् ह्रो छैन् । २०६२ मा काठमाण्डौं खेल पर्यटनका लागि नेपाल शिर्षकमा ठूलै गाष्ठी पुषमा हुने चर्चा चलिरहेको रहेछ । त्यही वेलामा मैले चितवनलाई खेल पर्यटनका लागि चितवन भन्ने कार्यक्रमलाई सहयोग पुर् याउन चितवनमा राष्ट्रिय साइकल दौड प्रतियोगिता सम्पन्न गरिसकेको थिए । मलाई पर्यटन वोर्डका मित्र हिक्मत ऐयरले जानकारी गराई सक्नुभएको थियो । उहुले पनि आफ्ना कुराहरु राख्नुहोस् वा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुहोस् भन्नुभएको थियो । मैले केही भएपनि राख्नुपर्छ भन्ने सोच लिएर वेलुका कोठामाआई लेख्न थाले । लेख्दा लेख्दै म खेलको दुनियाँको सोचै सोचमा डुवेछु । एक पटक झनन रिगंटा लाग्यो अनि म ढले म ढलेको मलाई याद हुन्छ तर पछि १० मिनेट मलाई केही थाहा हुदैन् । त्यसपछि मेरो दुवै भाईहरु कृष्ण र पूर्ण सो समयमा मेरै कोठामा थिए । उनीहरुलाई अलि टेन्सन परेछ । लौ केभो उनीहरुले सोच्दा सोच्दै मलाई केही रिलीभ भएछ क्यार त्यसपछि म १० मिनेटपछि उठन सफल भए । मेरो श्रीमती खाना पकाउदैथिइन उनलाई भाइहरुले तत्काल केही भनेन र खासै केही भएन नत्र घरमा एक छिन भए पनि कोलाहल हुने थियो । पछि फेरी लेख्न र सोच्न वन्द गरे । सो गोष्ठी सरेको मैले थाहा पाए तर मिती भने मलाई एकिन भएन । त्यसपछि भने म तुरुन्तै पूर्व/पश्चिम भ्रमणमा निस्के लगभग १ महिनाको भ्रमणको समयमा काठमाण्डौमा यो कार्यक्रम भएको मैले संचार मिडियावाट थाहा पाएको थिए ।
२०६३ कात्र्तिकमा मेघौलीको गोलाघाटमा ठूली एकादशी मेला संचालन गर्न पुगे । उक्त अवसरमा मैले सोचेको भन्दा कार्यक्रम वढि सफल भयो । त्यो यस्तो ठाँउ छ जहाँ कार्यक्रमको घोषडा गरिदिए पुग्छ दर्शककॊ कुनै समस्यानै छैन । सो ठाँउमा गोलाघाट धार्मिक सहकारी संस्थावाट छिटो अगाडि वढाउन सकिन्छ । त्यहाँको कृषि उत्पादनको विक्रीवितरण गर्न र प्रकृतिप्रेमीहरुको लागि रमाउनेहरुको लागि सवैखालको पर्यटनको विकास त्यहाँ सम्भव छ । अहिले त्यहु माघे संक्रान्तीमा पनि मेला चल्न थालेको छ । अव नयाँवर्ष मेला र चैतेदशैलाई पनि मध्येनजर गरेर उक्त क्षेत्रलाई विकास गर्न सकिन्छ । गोलाघाट मेलै मेलाको केन्द्र विन्दु भएर भोलि आउने मैले वुभ्ने गरेको छु । २०६३ मा रोजगार पुस्तकलाई पुनः परिमार्जित गरी प्रकाशन गरी अघि वढने क्रममा मलाई मृगौलामा पत्थरले निकै सतायो । पहिला पत्थर भन्ने त थाहा भएन तर करिव दुइवर्ष यो रोगले मलाई वेला वेलामा खुवै दुःख दिेने गर्दथ्यो कहिले झापामा हुन्थे कहिले धनगढी त कहिले दिल्लीमा पनि हुन्थे । अप्ठ्यारो महशुस भएपछि आफ्नो कार्यक्रम रद्ध गरी फर्कने गर्दथे भने कही नदुख्ने सूई लगाएर आरम गरी पुनः काममा हिडदथे । पत्थर भएको थाहा पाउन मलाई लामो समय लाग्यो सो भन्दा पहिला मैले कहिले नशाको समस्या होकी भनेर डा। उपेन्द्र देवकोटा कहाँ गए नर्भिक अस्पतालमा त्यहाँ केही छैन भनेकै कारण पत्थरको समस्याले गाज्यो । मलाई त्यही समय देखी पत्थरले दुःख दिएको रहेछ । पछि केहि वर्ष यता विर हस्पिटलमा त्यही समस्या लिएर गए । डाक्टरहरुको सल्लाहले ग्यास्टीकको औषधी चलाउनुभयो । तर ति औषधीले केही गर्न सकेन फेरी पुनः अस्पताल गए मलाई धेरैनै पिडा भयो भन्दै । म इमरजेन्सीमा भर्ना भए । तुरुन्तै भिडियो एक्सरे गरियो स्टोन भन्ने पत्ता लाग्यो । त्यसपछि पुन भोलिपल्ट फेरी भिडियो एक्सरे गरियो पुन देखियो । त्यसपछि अपरेशन गर्न पर्छ भन्ने कुरा मलाई डाक्टरहरुले भन्नुभयो । म तुरुन्तै अपरेशन गर्न राजी भइन् । कुनै अन्य विकल्प खोज्न थाले पुराना पत्थर विरामीहरुलाई भेटगर्न थाले । कतिपयलाई गहतको झोलले पनि ठिक गर्छ भन्ने सुने कसैलाई जडिवुटिले पनि ठिक गर्छ भन्ने सुने त्यसपछि गहतको झोल खाने निर्णय गरि १ हप्ता मात्र खाएको थिए पिसाववाट पत्थर झरेको जस्तै लाग्यो तर वाथरुममा भएकोले देख्न भने सकिन । त्यसपछि भने अहिले सम्म मैले दुःख त पाएको छैन । तर पत्थरको दुखाईलाई कम गर्न भने सकिने भएकोले धेरै पानी खाने साह्रो चिज नखाने चिल्लो कम खाने गरेकोले केही सहज अनुभव गरेको छु । फेरी पनि कतै पत्थरको भूतले सताउला र अपरेशनमा सानो गल्तीलेकै कारण कतै केही होला भन्ने डर ममा थियो । मेरो भाई शालीग्रामको विर हस्पिटलमा अपरेशनकै कमजोरीले मृत्यु भएको मैले विस्रन सक्दिन । त्यसैले पुनः पुस्तक प्रकासन गरी देश भरी हिडने आँट गर्न सकिन तर विभिन्न फोटो ल्याव तथा डिजिटल स्टूडियोहरुमा कम्प्यूटर सिकाउदै हिडन भने छोडिन् ।
मलाई केही न केही गरौ भन्ने मनमा सदा आउने र रातमा सुत्दा पनि रातभर सोचमै डुवी राख्ने भएकोले सामाजिक विकासलाई मनवाट कहिल्यै फाल्न सकिन । झन भन्दा झन वढि सोच आएर सताइराख्यो जस्ले गर्दा कहिल्यै पनि मैले मेरो काममा एकत्रित हुन सकिन । सामाजिक काममै रमाउने इच्छा जाग्दै गयो । तर मलाई कोही कोसैले पनि ठूलै अवसर तथा सहयोग दिएको त छैनन वरु म आफैले प्रयत्न गरेरनै जेजति जाने वुझे यही समाजमा सिकाउदैै्र आजसम्म चलिरहेको छु ।
केही गरौं र देखाऊ भन्ने सोचका साथ पुन मलाई स्टोन प्रोजेक्ट स्टोन क्रान्ति तथा स्टोन महोत्सव संचालन गर्ने सोच मेरो दिमागमा चलिरहर् यो । यो सोचलाई मार्न चाहिन । आफ्नै काममा सल्यान गएको थिए पत्रकार साथीहरुलाई भेट गरी सर्वप्रथम त्यहीवाट यो कार्यक्रमको वारेमा जानकारी गराउने प्रयास गरे । सानेा भेटघाटमै स्टोन प्रोजेक्ट वारेमा अन्र्तकि्रया गरे त्यसपछि दाङ्ग घोराही झरे । त्यहाँ पनि पत्राकार साथीहरु म्ााझ पत्राकार सम्मेलन गरे । त्यसपछि यो कार्यक्रमलाई प्रचारप्रसार गर्न र थप जानकारी गराउने उद्देश्य स्वरुप धादिङ्गमा पत्रकार सम्मेलन गरे । धादिङ्ग र दाङ्गका वुद्धिजिविहरु निकै उत्साहित हुनु भएको थियो । ढुङ्गा र वालुवा वेचेर धादिङ्गले वर्षेनी कति आम्दानी गरेको छ त्यो त धादिङ्गका जनतालाईनै थाहा छ । यसवारेमा मैले यहाँ व्याख्या गर्न आवश्यक छैन । यसैगरी काठमाडौमा पनि पत्राकार सम्मेलन गरेर प्रचारप्रसार गरि नेताको दिमागमा केही नयाँ सन्देश दिने विचार गरे तर राम्रोसंग सफल भने भइन किनकी रिपोर्टस क्लवले पैसा मात्र खाएर मेरो कार्यक्रमलाई फिका वनाइदिए मेरो कार्यक्रमको समयमा अर्कै कार्यक्रम जुदाईदिए जसले पत्राकारहरु कन्फयुजमा परेर पत्रकारहरुको पातलो सिटले कागजमा लेख्ने कोशिस।गरेनन् । कुनैपनि पत्रपत्रिकामा नेपालमा स्टोन प्रोजेक्टको वारेमा छापिएन । मलाई साह्रै दुःख लाग्यो । अहिले सम्म जे जति प्रकारको पत्रकार सम्मेलन गरे देश घुमे यसमा कसैले मलाई एक पैसा सहयोग गरेर गरेको कार्य होइन । मैले आफ्नो कामवाट कमाएको पैसा र परिवारलाई मिठो खाना र लाउनावाट वन्चित गरेर वचाएको रकम यस्तै पत्राकार सम्मेलन तथा समाजिक कार्यमा खर्च गर्दै आएको थिए ।
समय वित्दै गयो केही साथीहरुले संविधान चुनाव आउदैछ अहिलेलाई स्थिगित गर्नुहोस र चुनाव सकिएपछि पुनः संचालन गर्नुहोला भन्ने सुझाव पनि दिनुभएको थियो । साच्चै देश संविधानसभा मय भएको थियो र मैले पनि कार्यक्रम स्थिगित गरे । वेलावखतमा केही नेताहरुलाई पनि भन्ने गर्दथे सुनाउथे तर कसैले पनि कार्यक्रमलाई अगाडि वढाउने वारेमा सहयोगको आश्वासन भने दिएका थिएनन । तर पनि मलाई यो विषयमा गर्व छ । राष्ट्रको प्रमुख सम्पत्ति भनेको प्राकृतिक स्रोत र जनशक्ति भन्दा ठूलो अर्को हुनै सक्दैन् । मेरो विषय पनि यसैसंग गासिएको विषय थियो । नेपालका पत्रपत्रिकाले त लेखेनन् । तर पनि म आफै इमेल मार्फत सवैं पत्र-पत्रिका वि।वि।सिलाई पठाए तर उनीहरुले पनि प्रकाशन तथा प्रशारण गर्न हिम्मत गरेनन् । त्यसपछि मैले मनमनै विचार गरे हो यही कारणले देशको राष्ट्रियता कमजोर भएको यस्तै यस्तै थुपै्र कारणले हाम्रा दक्ष व्यक्तिहरु विदेश पलायन भएका । सारमा भन्नु पर्दा नेपाल संसारकै गरिव र अशिक्षित मुलुक वन्न सफल भएको । एक वर्ष पछि नुवाकोटका एक जना पत्राकार मित्र मसंग रत्नपार्कमा भेटहुनुभयो र भन्नुभयो सर तपाईलाई १ वर्ष अगाडि रिपोर्टस क्लवमा देखेजस्तो लाग्छ भनेर सोध्नुभयो । हो देख्नुभयो होला भनेर मैले भने । त्यसपछि उहाँले उहि स्टोनको प्रोजेक्ट वारेमा सोधेर तपाईनै होइन भनेर भन्नुभएपछि मैले भने हो म नै हो भने । त्यसपछि उहाँ साउदी अरव गएर यही स्टोन प्रोजेक्टको वारेमा पनि प्रचारप्रसार गर्नु भएछ । एनआरएनमा पनि जानकारी गराएको वारेमा मलाई अवगत गराउनुभयो । उहाँको सहयोग प्रति म कृतज्ञ छु । सवैभन्दा राम्रो अन्र्तकि्रया दाङ्ग र धादिङ्गमा सम्पन्न भयो मेरो कुरा सुन्ने वित्तिकै उहाँहरुलेनै पत्रकार सम्मेलन गरेर मलाई सहयोग पुर् याउनुभयो। उहाँहरुको सहयोगलाई पनि म विस्रन सक्दिन ।
केही समय आराम गर्ने विचार गर्दै थिए । मनकामना मनि एक्सप्रेस प्रा।ली ले केही समय नेपाल र अनि विदेशको मार्केटिङ्ग हेरिदिनु पर् यो भनेर मलाई वोलाउनु भयो । म आफ्नै देशकै मार्केटिङ्ग भन्दा पनि विदेशको मार्केटिङ्गको अनुभव २/४ वर्ष लिन अवसर दिनुहुन्छ भने गरिहालुनत भनेर कम्पनिमा जोइन भए । पहिला स्वदेशकै मार्केटिङ्ग गर्न लागे । कम्पनिमा सो समयमा १२० वटा सवएजेन्ट भएपनि ३५ वटाले भन्दा वढिले काम गर्दैनथे । पछि लगभग ७० जिल्ला घुमेर लगभग ४०० सव एजेन्ट पुर् याउन सफल रहे । तर मलाई सामाजिक कामले मनमा भने सताइरर् यो । मैले मेरा पुराना सोचलाई मनमा मार्न पनि सकिन । मलाई जागिर भन्दा पनि समाजिक कार्यकर्तानै भएर केही गर्ने विचार आइरहेकै कारण कम्पनिमा मार्केटिङ्ग म्यानेजरवाट १० महिनामै राजिनामा दिएर पुनः स्टोन क्रान्तिलाई अगाडि वढाउन समाजको अगाडि आउने प्रतिज्ञा गरे । अन्य धेरै कम्पनिहरुले विदेशमा कम्पनिको मेनेजर वनाएर पठाउन चाहे तर मैले स्विकार गरिन । कुनै कम्पनिमा वसेर कम्पनि मात्र नहेरी समाजलाई पनि हेर्नु पर्छ भन्ने मेरो वास्तविक इच्छा भएको हुदाँ दुवै खालको कार्य गर्न सकिने रोजगारमा भने संलग्न हुन सक्ने ममा मान्यता रहयो नत्र खर्च पनि त हेर्नु पर् यो । फोहरी खेलको राजनैतिक गर्नका लागि त पैसाको खाँचो त्यति हुदोरहेनछ तर राम्रो कार्य गर्न भने सधै समस्यानै समस्या । २०६६ चैत्र देखि देशको विभिन्न ठाँउहरु घुम्दै सहकारी कार्यक्रम संचालन गर्ने जमर्को गर्दै थिए तर मेरो एक सहयोगी मित्र अतित पाण्डेजी ले वेस्टर्न यूनियन मनि ट्रान्सफरमा काम गर्न अनुरोध गर्नुभयो हार्न पनि सकिन इच्छा जाग्यो र अहिले सोही कम्पनिको नेपालको वजार व्यवस्थापकको प्रवन्धकको कार्य गर्दै आएको छु । करिव १ वर्ष जति यस संस्थामा काम गरे पनि स्टोन प्रोजेक्टको अवधारण भने छोडन सकिन । यहि वर्षको दशैमा घर चितवन मेघौली-८ पसा्रढापमा गएको वेला पुनः साथीहरुलाई यसवारेमा अन्र्तकि्रया गरि प्रोजेक्ट अगाडि वढाउने कोशिस गरे । अन्र्तकि्रया दुईदुई पटक सम्पन्न भयो । नेपालमै पहिलो ढुङ्गा महोत्सव मेघौली-८पसा्रढापमै गर्ने निणर्य गर्दै मरै संयोजकत्वमा विभिन्न समितिहरु निमार्ण गरियो र भोलि पल्टै पत्राकार सम्मेलन गरी प्रेसलाई जानकारी गराइयो । म जहाँ भए पनि देश विकासको अभियानमा अघि वढने मेरो इच्छा छ । देश विकासको अभियानमा विभिन्न अनुसन्धानमा जुटि नयाँ नयाँ कार्यक्रम लिएर आउने प्रण गरिरहेको छु र आइरहने वाचा गर्दछु ।
